Top 12 # Văn Sớ Cúng Xóm Đầu Năm / 2023 Xem Nhiều Nhất, Mới Nhất 12/2022 # Top Trend | Iseeacademy.com

Văn Hoá Cúng Xóm Đầu Năm / 2023

Xuất bản: Thứ sáu, 07 Tháng 2 2014 09:21

Lượt xem: 9656

Hằng năm cứ sau Tết Nguyên đán, từ mùng 06 đến 12 tháng giêng Âm lịch là nhiều nơi tổ chức cúng xóm. Không biết tục lệ này có từ bao giờ nhưng đây là một nét văn hoá đặc trưng tốt đẹp không chỉ ở làng quê mà còn ở một số nơi thành thị. Có mặt tại buổi lễ cúng xóm của tổ 3, thôn Tú Bình, xã Tam Vinh vào sáng ngày 6/02/2014 nhằm mùng 7 tết âm lịch, chúng tôi đã cảm nhận 01 phần thú vị từ nét văn hoá này.

Tổ 3, thôn Tú Bình, xã Tam Vinh có hơn 60 hộ dân, chủ yếu là nông. Cứ thành thông lệ, vào ngày mùng 7 tháng Giêng hằng năm, nơi đây tiến hành cúng xóm đầu năm. Địa điểm để tập trung cúng xóm là tiền sảnh nhà văn hoá thôn, đây cũng là đầu cổng đi vào trong xóm. Từ sáng sớm, người dân địa phương đã che rạp, lập đàn để cúng.

Nghi thức lễ và bàn thờ cúng xóm

Đúng 10h, buổi lễ cúng xóm chính thức bắt đầu. Những người tham gia lễ tế mặc áo mão, khăn đóng, áo dài. Có tiếng trống, tiếng chiêng nổi lên, sau đó là bài khấn văn tế thần, văn tế âm linh. Trên bàn thờ tại buổi lễ cúng xóm ở tổ 3, thôn Tú Bình, xã Tam Vinh bày biện đầy đủ hoa quả, con gà và một đầu heo v.v…

Ngoài ý nghĩa tâm linh, tục cúng xóm còn mang ý nghĩa thắt chặt tình đoàn kết giữa các gia đình sinh sống trong xóm. Đây là dịp tốt nhất để mọi người trong xóm gặp gỡ, cầu chúc cho nhau những điều tốt đẹp nhất khi khởi đầu một năm mới mà những ngày thường đôi khi ít được gặp nhau bởi bận bịu công việc. Họ cùng chúc cho nhau năm mới với những lời tốt đẹp nhất. Và đây cũng có thể gọi là Tết chung của người dân trong xóm.

Kim Thạch – Hải Châu

Thêm ý kiến

Cúng Xóm, Nét Văn Hóa Đầu Năm / 2023

Hằng năm cứ sau Tết Nguyên đán, từ mùng 8 đến 12 tháng giêng Âm lịch, ở khu Ngã tư Bảy Hiền (phường 11, quậnTân Bình), nơi tập trung khá đông người miền Trung cư ngụ lại diễn ra một lễ đặc biệt gọi là Cúng Xóm.

Quang cảnh lễ Cúng Xóm ở phường 11, quận Tân Bình.

Ngã tư Bảy Hiền, nơi nổi tiếng một thời với ngành dệt thủ công, đã đem lại cơm ăn áo mặc cho bao người lao động chân chính, và cũng là nơi nổi tiếng với truyền thống Cúng Xóm đầu năm tốt đẹp này. Thật đáng trân trọng biết bao!

Khi chiều xuống cũng là lúc các bác lớn tuổi điều động những thanh niên kê dọn bàn ghế, giăng đèn và bày đồ thờ cúng. Nơi lập bàn thờ cũng là con đường chính của xóm.

Chỉ cho chúng tôi thấy bàn thờ cúng vừa được lập xong, bác Nguyễn Tăng Bang đã ngoài 70 tuổi, một cư dân lâu năm ở khu Bảy Hiền, hồ hởi nói: “Tục Cúng Xóm ở đây đã có từ lâu, xuất phát từ những người dân miền Trung lưu lạc vào Sài Gòn tìm kế sinh nhai, lập thành khu dệt Bảy Hiền để tưởng nhớ công ơn người khai pháù miền đất này. Nay lệ này đã trở thành một sinh hoạt văn hóa đầu năm không thể thiếu được đối với người dân nơi đây”.

Chẳng mấy chốc, bà con dân phố đã đổ về khu hành lễ trong tiếng chiêng trống mời gọi. Những năm làm ăn thuận lợi, lại mời thêm ban nhạc lễ khiến cho buổi lễ càng trang trọng. Buổi Cúng Xóm diễn ra theo nghi thức cúng đền miếu ngày xưa, những người tham gia lễ tế mặc áo mão, khăn đóng áo dài. Trong tiếng nhạc lễ khởi sự tế, trống chiêng nổi lên rền vang, sau đó đọc văn tế Thần, văn tế Âm linh.

Khi lễ tế tự chấm dứt, mọi người lần lượt vào lễ bái, cuối cùng là buổi liên hoan vui vẻ. Anh Võ Hữu Châu, 24 tuổi, đã phấn khởi nói: “Tụi em là thế hệ trẻ, từ nhỏ đã dự nhiều buổi Cúng Xóm, thường do các bậc chú bác đứng ra chủ trì, bây giờ, tụi em bắt đầu học cách tổ chức Cúng Xóm để sau này kế tục truyền thống lễ hội tốt đẹp này”.

Ngô Đăng Bảy

Thấy Gì Từ Cúng Xóm Cuối Năm Và Đầu Năm? / 2023

Dễ thấy nhất là cúng xóm cuối năm thắt chặt thêm quan hệ cộng đồng, làm tăng thêm tình làng nghĩa xóm. Hễ bàn đến việc cúng xóm cuối năm là ai cũng đồng tình hưởng ứng. Dù ở cùng xóm nhưng nhiều người quanh năm tất bật công việc mưu sinh, không có điều kiện ngồi với nhau trao đổi tâm sự, đến dịp cúng xóm cuối năm mới gặp nhau, chuyện trò để hiểu nhau và thân nhau hơn.

Bà Đinh Thị Hồng ở tổ 141 phường Hòa Khánh Nam (quận Liên Chiểu) cho biết: Cứ vào cuộc họp tổ đầu tháng Chạp là mọi người rôm rả bàn việc cúng xóm cuối năm, nội dung được nhiều người quan tâm là số tiền đóng góp, ngày cúng xóm cuối năm và vị trí đặt bàn cúng. Vị trí đặt bàn cúng thường ở ngã ba hoặc ở đầu xóm”.

Đến ngày cúng xóm cuối năm, chị em trong tổ xúm xít lo việc mua sắm, nấu nướng, còn nam giới lo dựng rạp, khiêng vác, sửa soạn bàn ghế. Những cụ già chỉnh tề khăn đóng áo dài, sắp xếp bàn cúng. Một ông cụ cao niên, am tường nghi lễ, đảm nhiệm làm chánh tế. Các nam trung niên, thanh niên cẩn trọng sắp đặt cỗ bàn và nhận làm những vai phụ tế. Có những tổ còn chuẩn bị dàn âm thanh để cho chánh tế điều khiển lễ cúng. Nhiều vị chánh tế đọc bài cúng rất dài, khấn hết các vong hồn trong “thế giới bên kia”, cầu mong Trời, Phật, thần linh phù hộ cho bà con trong tổ những điều tốt lành…

Sau phần lễ, đến phần hội, hầu như mọi người dân trong tổ đều hào hứng tham gia, vừa ăn, vừa trò chuyện, vừa văn nghệ hết sức vui vẻ. Nhiều tổ trưởng chu đáo còn kiểm tra xem có thiếu ai, nhất là người già yếu, ốm đau, tàn tật và dành khẩu phần mang đến nhà từng người vắng mặt.

Bên cạnh đó, cúng xóm cuối năm cũng có những hạn chế cần chấn chỉnh. Cụ thể như mở âm thanh quá lớn, ảnh hưởng việc học tập của học sinh, sức khỏe của người già; sa đà chén chú chén anh, rượu/bia vào lời ra, khích bác nhau, kéo dài quá lâu, quá khuya, rải đồ cúng và đốt vàng mã nhiều gây ô nhiễm môi trường là những vấn đề cần khắc phục trong việc cúng xóm cuối năm…

Nhưng…

Những năm gần đây, nhiều tổ dân phố còn tổ chức cúng xóm đầu năm, thường tiến hành từ mồng 5 đến mồng 10 tháng Giêng. Cỗ bàn cúng xóm đầu năm ít hơn cúng xóm cuối năm, nhưng lễ nghi cũng không thua kém. Cũng chánh tế, phụ tế. Cũng hương đèn, vàng mã, những lời cầu khấn. Cũng kéo dài nhiều giờ, trước cúng sau ăn…

Song, nhiều người không đồng tình việc cúng xóm đầu năm, bởi vừa trải qua những ngày vui đón xuân mới, đã gặp nhau, chúc Tết, mừng xuân đủ cả rồi và trong lễ cúng xóm cuối năm cũng đã đủ mọi nghi lễ rồi, hà tất phải bày thêm cúng xóm đầu năm! Hơn nữa, qua Tết rồi, ai nấy đều phải lo trở lại công việc của mình, tâm trạng đâu mà ngồi nhâm nhi, trò chuyện.

Cùng với đó, bày thêm lễ cúng xóm đầu năm tất nhiên phải huy động người dân trong tổ đóng góp. Có những hộ khó khăn, lo góp tiền cúng xóm cuối năm và lo cái tết cho gia đình đã “bở hơi tai”; vừa qua Tết, chưa làm gì ra tiền, lại phải lo góp tiền cúng xóm đầu năm là điều quá sức đối với họ. (Vận động nhân dân trong tổ đóng góp tiền từ trước Tết thì cũng đồng nghĩa như vậy). Chính vì thế, cúng xóm đầu năm gây bất đồng, làm cho nhiều người kêu ca, oán trách.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, nếu cúng xóm cuối năm thu hút đông đảo nhân dân trong tổ, thì cúng xóm đầu năm chỉ có một số người nhàn công rỗi việc tham gia. Trong ngày cúng xóm cuối năm, sau phần lễ là đến phần hội rất sôi nổi, hào hứng; còn cúng xóm đầu năm, sau khi ăn uống xong là rủ nhau chơi bài ăn tiền, hằm hè sát phạt, đã sai quy định của Nhà nước lại còn ảnh hưởng an ninh trật tự và cuộc sống cộng đồng…

Như vậy, cúng xóm cuối năm đem lại nhiều tốt đẹp, là việc nên duy trì, phát triển, chỉ cần chú ý chỉnh âm thanh vừa phải, hạn chế đốt vàng mã, không sa đà nhậu nhẹt. Trong khi đó, cúng xóm đầu năm gây nhiều hệ lụy, nhiều người không tán thành và không nên tổ chức. n

SONG VĂN MINH

Lệch Lạc Cúng Xóm Cuối Năm / 2023

Rất nhiều năm nay, Đà Nẵng phổ biến việc đặt bàn thờ, lễ vật cúng tạ chư thần thổ địa, thành hoàng khai khẩn, cầu tài lộc, bình an cho năm mới tại ngã ba và ở giữa các tuyến đường giao thông công cộng. Để có bàn thờ tươm tất và tiệc vui cuối năm, nhiều ngày trước, tổ trưởng dân phố (TTDP) và trưởng thôn đến từng hộ gia đình vận động, quyên góp. Tiền quyên góp được dùng vào các việc như làm cổng chào chúc mừng năm mới, treo kết đèn xanh đỏ nhấp nháy trong khu dân cư, mua hương hoa lễ vật, thuê dàn nhạc kèm loa thùng công suất lớn. “Vô loa thùng bất thành cúng xóm”, đây là một thực tế luôn diễn ra ở Đà Nẵng vào dịp năm hết tết đến. TDP này thuê được loa thùng to thì TDP cận kề cũng phải cố cho bằng được dàn loa thùng to hơn. Tiệc cúng xóm biến thành “bữa tiệc” kinh hoàng của âm thanh. 

Theo số liệu mới nhất của Sở Nội Vụ Đà Nẵng: Sau khi sắp xếp tinh giản theo Nghị quyết số 108/NQ-HĐND, Đà Nẵng giảm được 2.965 TDP, chỉ còn 2.784 TDP (gồm 12 TDP dưới 50 hộ, 2.603 TDP có từ 50 đến 90 hộ, 169 TDP trên 90 hộ). Như vậy từ nay đến ngày cận Tết Nguyên đán, sẽ có gần 3.000 lễ cúng xóm cùng đi kèm với “đại tiệc âm thanh” kinh hoàng diễn ra ở các quận huyện nội thành. Không chỉ TDP cúng xóm mà gần 200 khu chung cư, nhà ở xã hội trên địa bàn Đà Nẵng cũng quyên góp cúng xóm và thuê dàn âm thanh công suất lớn về góp vui. Rất khó ngăn nạn loa thùng tra tấn khu dân cư vào dịp cuối năm một khi nó bị biến tướng trở thành trào lưu; nhiều người chỉ còn biết vin vào các lý do khác nhau để từ chối tham dự bữa cơm cuối năm trong tình làng nghĩa xóm bởi có ngồi lại cũng chỉ biết…nhìn mồm nhau mà gật gật trong tiếng loa mở to hết cỡ!

Để ngăn chặn vấn nạn ô nhiễm môi trường âm thanh, trong năm 2019, Cảnh sát môi trường (CSMT), Công an TP Đà Nẵng thực hiện các đợt kiểm tra chuyên đề, đo tiếng ồn âm thanh. Theo báo cáo của Phòng CSMT Đà Nẵng tại Hội nghị sơ kết cao điểm ra quân tuyên truyền, kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về tiếng ồn trên địa bàn Đà Nẵng, tổ chức vào ngày 26/12 vừa qua: Từ giữa năm 2019 đến nay, CSMT ghi nhận, lên danh sách 813 tổ chức, cá nhân có dấu hiệu vi phạm quy định môi trường âm thanh. CSMT cũng nhắc nhở 816 trường hợp, phạt hành chính 40 trường hợp vi phạm các quy định về tiếng ồn (theo Nghị định số 155/2016/NĐ-CP) và vi phạm các quy định về sự yên tĩnh chung (theo Nghị định số 167/2013/NĐ-CP). Kiểm tra, đo tiếng ồn của CSMT Đà Nẵng thu được kết quả bước đầu là giảm bớt âm lượng quá cỡ từ nhà hàng, quán nhậu, quán karaoke, loa kẹo kéo trên các tuyến phố chứ chưa thể ngăn chặn được vấn nạn ô nhiễm âm thanh tại TDP, thôn, xóm thuộc 7 quận, huyện của TP này.

Có vị cao niên ưu tư nói mộc mạc rằng: Người Quảng Nam, người Đà Nẵng gọi chuyện hát hò vô tổ chức ni là “sướng sảng” (tạm gọi là…sướng vô ý thức). Một vị nguyên là cán bộ lãnh đạo của tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng những năm sau chiến tranh, đồng thời cũng là nhà nghiên cứu văn hóa – lịch sử đã không giấu nổi sự chua chát khi nhìn nhận vào thực tế phi văn hóa trong các điệp khúc thúc ép nhau uống rượu “một hai ba…zdô!!!” rồi đến chuyện hát, chuyện gào karaoke không chỉ trong lễ cúng xóm cuối năm mà cả 365 ngày tại nhiều khu dân cư. Theo vị lãnh đạo này thì nhiều năm qua, Đà Nẵng mải mê phát triển hạ tầng đô thị nên vô tình lướt qua những cái gì thuộc về gốc rễ, nền tảng tinh thần của cộng đồng dân cư lao động nông nghiệp, ngư nghiệp. Quá trình đô thị hóa diễn ra rất nhanh, khiến hàng vạn hộ nông dân, ngư dân bỗng chốc trở thành hộ gia đình thị dân, thụ hưởng văn minh đô thị trong khi chưa có giai đoạn chuyển tiếp, chuẩn bị hành trang để đón nhận nó nên không có gì là khó hiểu khi sinh ra lệ “cúng xóm” hoàn toàn xa lạ với truyền thống văn hóa, đạo lý của làng quê, thành thị Việt Nam.

Khoảng 5 năm trước, tại cuộc họp báo thường kỳ, tôi đã nêu câu hỏi với Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng về vấn nạn ô nhiễm môi trường âm thanh do karaoke, loa thùng tại khu dân cư và tiếng hò hét “một hai ba zdô!” trong các quán nhậu – đặc biệt là vào mỗi dịp cuối năm nhưng chỉ nhận được câu trả lời đầy thiện ý là mong mọi người cùng đưa ra sáng kiến. Những tháng cuối năm 2019, vấn nạn ô nhiễm môi trường âm thanh do loa thùng tại TDP, khu dân cư của Đà Nẵng càng trở nên bức xúc hơn qua các phản ánh của người dân trên mạng xã hội.

Chia sẻ với tôi, một lão thành từng qua các cương vị lãnh đạo của Đà Nẵng cho rằng, Tổ trưởng dân phố, Trưởng ban Công tác Mặt trận là những người có tiếng nói quyết định để lệ cúng xóm cuối năm dần dà trở thành nét đẹp của khu vực dân cư. Mọi người cùng góp mặt bên nhau, ấm đậm tình nghĩa xóm giềng trong bữa cơm cúng xóm cuối năm là việc nên làm nhưng sự “cúng” của các tổ dân phố ở TP Đà Nẵng không dừng lại ở đó mà đã bị biến thành những bữa tiệc khủng bố kinh hoàng bằng âm thanh.